INTSHAYELELO NGUMPHATHISWA WEZOBULUNGISA NOPHUHLISO LOMGAQO-SISEKO
Ndiyaqonda ukuba ulwaphulo-mthetho luqatsele kumaxhoba ngokuphathelele ngokwasemzimbeni, ngokwezimali nasekuphazamisekeni kwengqondo. Ukwenzela ukukwazi ukuphucula iinkonzo zawo onke amaxhoba olwaPhulo-mthetho, ndizimisele ukubeka iimfuno zamaxhoba kufutshane neNkqubo yoBulungisa yolwaPhulo-mthetho nokulinganisa amalungelo abo nalawo abantu abamangalelweyo. Oku kuza kuzuzwa ngenxa yokuzalisekisa iphepha lamalungelo amaxhoba.
Le tshatha yamalungelo amaxhoba (Itshatha/iphepha lamalungelo) linokuvumelana nomoya woMthetho womGaqo-siseko woMzantsi Afrika ka-1996 nesiBhengezo seziZwe eziManyeneyo soMthetho-siseko osisiSeko soBulungisa samaXhoba olwaPhulo-mthetho nokuSebenzisa kakubi amaGunya, 1985 (GA/RES/40/34). Eli phepha lamalungelo londlala ukusekwa kokulinganisa amalungelo abo bobabini amaxhoba nabantu abamangalelweyo, kwanokuqinisekisa ukuba amaxhoba aphathwa ngovelwano nangembeko ukulungiselela izidima zabo. Ikwafuna ukuqinisekisa ukuba amaxhoba afumana ukulungisa okukhawulezileyo ukulungiselela umonakalo osileleyo ngenxa yendlela ebheka kwiNkqubo yoBulungisa yolwaPhulo-mthetho.
Inkqubo yokuqinisekisa ukuvumelana ngokuzalisekiswa kwale tshatha ngabanikezeli benkonzo ziza kuphuhliswa, ntoleyo iyakuba yingqokelela yemithetho ecwangcisiweyo yokuziqhelanisa ebophelelayo kubo bonke abanikezeli ngenkonzo.Ulawulo lwezinto ezisebenza ngoomatshini ekuvunyelwana ngazo ziza kubekwa endaweni ukwenzela ukuqinisekisa ukuba kukhona ingxelo xa izinto zihamba kakubi.
Umthetho weKhomishini yoMzantsi Afrika ikwinkqubo yokuphuhlisa imithetho ukulungiselela ukuzinzisa kwe-Ofisi yamaXhoba eMiswe ngokomthetho ezakuthi yongamele uzalisekiso lweli phepha lamalungelo kwakunye neminye imilinganiselo efuna ukugunyazisa amaxhoba.
Ndikhuthaza wonke ubani adlale indima yakhe kakuhle ukuqinisekisa ukuba uzalisekiso lweli phepha lamalungelo lunempumelelo kwaye luyayizuza iinjongo zalo.
UmPhathiswa wezoBulungisa noPhuhliso lomGaqo-siseko
ISINGENISO
URhulumente woMzantsi Afrika jikelele namashishini omenzeli ayabandakanyeka kwinkqubo zobulungisa ngokukodwa:
Ukungqina
Ukuzibophelela kukaRhulumente ekuzalisekeni imilinganiselo ejolise ekubumbeni ngokutsha okuzingisayo kwenkqubo yobulungisa ukukhusela nokukhuthaza ilungelo lamaxhoba ngokuvumelana neemfanelo zezizwe ngaphantsi kwezixhobo zamalungelo abantu ezizwe ezinjengesiBhengezo seziZwe eziManyeneyo soMthetho-siseko osisiSeko soBulungisa samaXhoba olwaPhul-mthetho nokuSebenzisa kakubi amaGunya nokuTshatyalaliswa kobuGebenga ngokuChasene neSongezo sabaFazi nabaNtwana kwisiBhengezo sango-1997 seSADC kwSini nakuPhuhliso;
Ukukholelwa
Eso sivumelwano sokukhuseleka kulingana kumaxhoba nakubantu abamangalelweyo kwinkqubo yobulungisa bolwaphulo-mthetho yinxenye yemfanelo kaRhulumente ukukhuthaza ulonwabo olulinganayo ngabo bonke awo onke amalungelo neenkululeko ezimelweyo kumGaqo-siseko;
kwaye oku-
Ubulungisa obunyanisekileyo bungazuzwa kuphela ukuba amalungelo amaxhoba nawabantu abamangalelweyo ayanakanwa, akhuselwe kwaye alinagniswe;
Ukunakana
Ukungqubana okunengozi kolwaphulo-mthetho kumaxhoba kwakunye nokuba nakho ukujongela phantsi ulonwabo lwexhoba kwiziqhamo zedemokrasi kwakunye namalungelo amaninzi neenkululeko ezikhuselekileyo kumGaqo-siseko;
Ingqalelo
Inkqubela-phambili ebalulekileyo eyenziwe ukusukela mhla kwasekwa idemokrasi, phambi kweshumi leminyaka, ngokuphathelele kutshintsho lwenkqubo yobulungisa ukuqinisekisa ukufikelela kubulungisa ngokuphendulayo kuzo zonke iinkqubo ngokungakhathaleli ngokobuhlanga, isini, inkcubeko, udidi nezinye iindlela zokungafani okanye isithintelo;
Ingqalelo ngokukodwa
Imilinganiselo eyahlukahlukeneyo ethe yazlisekiswa njengenxenye yoguquguqulo lwenkqubo yobulungisa ngembono yokuqinisekisa ukubekelwa embindini kwexhoba, ukulinganisa amalungelo awo kunye nalawo wabantu abamangalelweyo nokunciphisa ukuphatha kakubi nokukhetha kwesibini kumanqanaba awohlukahlukeneyo enkqubo zobulungisa;
Ukuxhalaba okunzulu
Oko kuthetha ukuba ezaa zithuba zisekhona ngokuphathelele kuvumelwano lelungelo eliphambili elifanayo lamalungelo amaxhoba njengalawo omntu omangalelweyo kwaye izithuba ezinjalo zibandakanya uzingiso lokuphatha kakubi nokukhetha kwesibini kwamaxhoba olwaphulo-mthetho;
Ukwamkela ngenxa yoko le tshatha yamaxhoba,
Ukusebenza njengesiseko sokulinganisa amalungelo amaxhoba nawabantu abamangalelweyo noku:
Cacisa amanqanaba enkonzo anokulindelwa nekunokuvunyelwana ngawo kumaxhoba nainina ziphazamisana nenkqubo yobulungisa;
Shenxisa ukuziphatha kakubi nokukhetha kwesibini kwinkqubo yobulungisa;
Qinisekisa ukuba amaxhoba ahlala ebekelwe embindini kwinkqubo yobulungisa; kwaye
Yenza amalungiselelo oncedo lwexhoba xa amanqanaba engahlangabezeki.
AMALUNGELO AKHO NJENGEXHOBA LOLWAPHULO-MTHETHO.
Kunxibelelwano lwakho nenkqubo yolwaphulo-mthetho kwezobulungisa lamalungelo alandelayo aza kusekela
Ilungelo linokuphathwa ngokufanelekileyo nangembeko ukulungiselela isidima sakho nobomi obubobakho.
Unalo ilungelo lokuba unganyamekela kngokukhawuleza nangembeko, uphathwwe ngembeko kulungiselelwa isidima sakho nobomi obubobakho ngawo onke amalungu akhe namphina umnikezeli nkonzo onikeziweyo.
Amapolisa ngexesha lophando; ummangali namagosa enkundla ngexesha lolungiselelo nangexesha lwenkqubo yokuthethwa kwetyala, kwakhona njengabo bonke abanye abanikezeli ngenkonzo, fanele bathathe umlinganiselo ukunciphisa nayo nayuphina ingxaki ekuwe njengexhoba ngokuqhuba udliwano-ndlebe kunye nawe ngolwimi lwakho nalapho kusithele khona ukuba kuyimfuneko.
Le milinganiselo iza kunqanda ixhoba ekubeni layanyaniswe nokuphatha kakubi ngokukhetha okukwesibini.
Ilungelo lokunikezela ngolwazi
Unelungelo lokunikezela ngolwazi ngexesha lophando lolwaphulo-mthetho nokuthethwa kwetyala.
Amapolisa, ummangali, negosa lenkonzo zoluleko baza kuthatha imilinganiselo ukuqinisekisa ukuba naluphina unikelo onqwenela ukulenza kuphando, kumangalelo nakumanyelo lwenqawule luvakele kwaye luthatyathwe xa bekucingwa ngokuba kuqhutyekekwe nophando okanye ukumangalelwa okanye kuchotshelo lweBhodi yeNqawule.
Le nto ithetha ukuba uza kubanalo ithuba lokwenza ingxelo engaphaya emapoliseni ukuba uyaqonda ukuba ingxelo yakho yokuqala ayigqitywanga; kwakhona ungaenza ingxelo enkundleni ukuzisa unquzulwano lolwaphulo-mthetho kwinyameko yasezinkundleni.
Ngaphezu koko, ungenza isicelo esibhaliweyo kumGcini-sihlalo weBhodi yeNqawule ukuba khona kuchotshelo kwaye kufuneka ungenise izimvo zakho ezibhaliweyo
Ilungelo lokufumana ulwazi.
Unelungelo lokufumana ulwazi nokuba uxelelwe ngamalungelo akho nazo zonke iinkonzo eziphatheleleneyo ezikhoyo kuwe ngabanikezeli nkonzo.
Fanele uxelelwe ngendima yakho etyaleni nexesha elifanelekiyo letyala. Ungacela ulwazi oluphathelele kwintsuku zenkundla, imirhumo yamangqina neenkqubo zokhuseleko zamangqina.
Kwakhona ungacela ukwaziswa ngewonga letyala, ukuba umoni okanye hayi ubanjiwe, ubekwe ityala, unikwe ibheyile, umangalelwe, ubanjiwe, kwaye ukuba kunjalo, ugwetyiwe.
Unelungelo lokungaxelelwa kuphela amalungelo akho , kodwa nasekubeni ungawasebnzisa njani.
Kwakhona njengenxenye yelungelo ukufumana ulwazi, cela ingcaciso zayo nayiphina into ongayiqondiyo ngolwimi lwakho.
Ungazicela izizathu zesigqibo ezithe zathathwa malunga netyala ukuba liqhubeke okanye hayi.
Kwakhona unelungelo lokufumana amaxwebhu apho umthetho ekunika ilungelo lokubana ukwazi ukufikelela kuwo.
Ungacela ukufumana isaziso seenkqubo ozakuya kuzo. Kwakhona ungacela ummangali azise umqeshi wakho zonke iinkqubo, eziyimfuneko yokungabikho kwakho emsebenzini.
Ilungelo kukhuseleko
Unelungelo lokuba ukhululeke kungcungcuthekiso, kubandezelo, uloyiko, ubhucabhuco, unyobo, ukungcola nempatho mbi.
Ukuba ulingqina fanele uxele izisongelo ezinjalo emapoliseni okanye kumtshutshisi omkhulu kaRhulumente.
Ukuba uyavumelana neemfuno ezithile, amapolisa emva koko aza kusebenzela ukuba ubekwe ngaphantsi kokhuseleko lwengqina.
Ekubeni uselapho uyakube ukhuselekile kangangoko kuzo zonke iindlela zempembelelo ezingafanelekanga, umzekelo, uyakukhuseleka ekubandezelweni okanye ekungcungcuthekisweni.
Oku kuza kuqinisekisa ukhuseleko lwakho njengengqina ukwenzela angabinabo ubungqina bakho obuphembelelayo okanye akufumane urhoxa ekungqineleni ngenxa yempembelelo engafanelekanga.
Eli lungelo lithetha ukuba kwiimeko ezithile inkundla ingaluthintela upapasho lwalo naluphina ulwazi (kubandakanywa nobuwena) okanye ingayalela ukuba ityala lixoxwe ngaphaya komkhusane (ngasese). Ungacela iiNkonzo zoLuleko ukuba zikuxelele ukuba umoni ubalekile okanye utshintshiwe.
Ilungelo kuncediso.
Unelungelo lokucela uncedo, kwaye unendlela (xa kukho imfuneko / kwaye ukuba kuyenzeka) kubukho bokuhlala nabanye, impilo neenkonzo zokucebisa kwakunye noncedo lwasemthethweni luphendulayo kwiimfuno zakho.
Amapolisa aza kukuncedisa ngokukucacisela iinkqubo zamapolisa; ngokukuxelela amalungelo akho nokwenza isingqinisiso esifanelekileyo kwabanye abanikezeli nkonzo.
Umlawuli we-ofisi okanye intloko ye-ofisi enkundleni iza kukwenza amalungiselelo ukulungiselela iinkonzo zetoliki.
Abatshutshisi baza kuqinisekisa ukuba imilinganiselo eyodwa iyasetyenziswa ngokunxulumene netyala lesini, ubugebenga basekhaya nenkxaso yomntwana/isondlo namatyala achotshelwa kwiinkundla ezizodwa apho zikhona.
Bonke abanikezeli nkonzo ngokunxulumene nemisebenzi yabo elandelelanayo banomsebenzi wokuthatha onke amanqanaba anezizathu ukwamkela amaxhoba ngeemfuno ezizodwa baziphathe ngohlobo olubuthathaka.
Ilungelo kwimbuyekezo
Unelungelo kwimbuyekezo yelahleko okanye umonakalo wempahla ezonakele ngenxa yolwaphulo-mthetho olwenziwe ngokuchaseneyo nawe.
Ungathi ngalo mhla wokugwetywa kommangalelwa ucele umtshutshisi ukuba enze isicelo enkundleni somyalelo wembuyekezo ngokwecandelo 297 no-300 woMthetho weNkqubo yolwaPhulo-mthetho inombolo 51 ka-1977. "Imbuyekezo" ibhekiselele kumyinge wemali inkundla yobundlobongela enokugweba ngayo ixhoba elithe lalahlekelwa okanye lonakalelwa yimpahla kubandakanya imali ngenxa yesenzo solwaphulo-mthetho okanye ukushiywa ngumntu obanjiweyo ngokwenza ulwaphulo-mthetho.
Umtshutshi uza kukuxelela umyalelo wembuyekezo kadwa umbhalana wenkundla uyakuthembeka kwisinyanzeliso saso, kwaye ukuba ungaqalisa isenzo soluntu ngokuchasene nommangalelwa apho inkundla yolwaphulo-mthetho inganikezi myalelo wambuyekezo kwakunye nalapho umonakalo kungekho lula ukuwulinganisa ubuninzi ngokwezimali njengakwityala lomonakalo wengqondo okanye intlungu nobuhlungu.
Unelungelo kwisibuyiselo ngokuphathelele kwimpahla oyithathelwe ngokungekho mthethweni. "Isibuyiselo" sibhekiselele apho inkundla, emveni kokubanjwa, iyalela umoni abuyisele iimpahla afunyenwe enetyala lokuba nazo ngokungekho mthethweni azithathe kuwe ukwenzela ukugcina wena usendaweni obukuyo ngaphambi kwetyala.
Umtshutshisi uza kukuxelela ukuba isibuyiselo siquka ntoni kwaye umabhalana wenkundla uza kukunceda ekunynzeliseni eli lungelo.
Nceda ubhekiselele kumaNqanaba amaNcinane kwiNkonzo zamaXhoba olwaPhulo-mthetho anokufunyanwa kumaSebe kaRhulumente, xa ngaba unokufuna ulwazi olucacisiweyo ngaphezulu olunxulumene kumalungelo awohlukahlukeneyo.
IZIKHALAZO
Gcina engqondweni ukuba unelungelo lokukhalaza, unganxibelelana isebe likaRhulumente elithile okanye umnikezeli ngenkonzo ukubangaba unesikhalazo ngokuphathelelene nenkonzo oyifumanayo okanye ukubangaba amalungelo akho awasiwangaso. Ukuba awonelisekanga yindlela apho izikhalazo zakho ziphathwa ngayo, usenakho ukunxibelelana nemibutho enjengale :
a. I-ofisi yomkhuseli woluntu, b. Amagqwetha amaLungelo oluNtu, c. Ikhomishoni yamaLungelo oluNtu yaseMzantsi Afrika d. Icandelo lezikhalazo elizimeleyo, e. Ikhomishoni yolingano ngokwesini, f. Igunya lesizwe labetshutshisi, g. Ii-ofisi zamapolisa enqila;
h. Ikhansile yemisebenzi yezempilo yoMzantsi Afrika, okanye
Igqwetha ozikhethele lona ngokwakho ngemali yakho.
Iinkcukacha ezicacisiweyo ngokungaphaya kwinkqubo zezikhalazo, nceda bhekiselela kumaNqanaba amaNcinane kwiNkonzo zamaXhoba olwaPhulo-mthetho. Olu xwebhu luyafumaneka kuyo nayiphina i-ofisi kaRhulumente.
ULWAZI OLUNGAPHEZULU
Ukuba ufuna ulwazi olungaphezulu oluphathelele kuwo nawuphina umcimbi oqulathwe kolu xwebhu, unganxibelelana neSebe lezoBulungisa noPhuhliso lomGaqo-siseko leCandelo leSini kwezinombolo zilandelayo:
Umnxeba: 315 1670
Ifeksi: 315 1960
INOMBOLO YASIMAHLA: 000000000000000000
nceda qaphela ukubana ukusetyenziswa kwenombolo yasimahla kusaza kuqinisekiswa
IMIBULELO
Itshatha yamaLungelo amaXhoba aseMzantsi Afrika yaphuhliswa liCandelo leSini kwiSebe lezoBulungisa noPhuhliso lomGaqo-siseko, ngentsebenziswano neSebe loPhuhliso lwezeNtlalontle, iiNkonzo zoLuleko, iMfundo, nezeMpilo, kwakunye noGunyaziwe woTshutshiso weSizwe, iiNkonzo zamaPolisa oMzantsi Afrika, iKhomishoni yoMthetho wokuLungisa yaseMzantsi Afrika, iKhomishoni yamaLungelo oluNtu yaseMzantsi Afrika, i-Ofisi yomKhuseli woluNtu, iCandelo leziKhalazo eliziMeleyo, iiKhomishini zamalungu eeNkonzo zooMantyi nenkundla kwakunye namalungu amaPolisa enqila yeTshwane.
Isebe lobuLungisa noPhuhliso lomGaqo-siseko zixabisa kakhulu iminikelo eynziwe yimibutho engekho phantsi koRhulumente eyahlukahlukeneyo namaziko emfundo ephakamileyo kumaxwebhu.
